DUYURULAR

Çene Uyumsuzlukları ve Ortopedik Tedavisi: Büyüme Modifikasyonu

Çocukların büyüme döneminde boyları uzarken, yüz ve çene kemikleri de eş zamanlı olarak gelişir. Ancak genetik faktörler veya parmak emme, ağız solunumu gibi alışkanlıklar bu gelişimi bozabilir. Bu durum çocuklarda çenelerin birbirine göre veya yüz yapılarına göre ileride ya da geride kalması (Sınıf II ve Sınıf III bozukluklar) gibi uyumsuzluklara yol açar. Büyüme çağındaki çocuklarda bu iskeletsel uyumsuzlukları kemik seviyesinde düzeltmek için uygulanan yönteme Büyüme Modifikasyonu (Ortopedik Tedavi) denir. Tedavide en büyük rolü ise hareketli fonksiyonel apareyler ve ağız dışı ortopedik apareyler oynar.

Gelişimini tamamlamış yetişkin bireylerde bu tür kemiksel uyumsuzluklar fark edildiğinde tedavi seçenekleri oldukça daralır ve genellikle cerrahi müdahale (ortognatik cerrahi) ihtiyacı doğar. Ancak çocuklarda kemikler henüz taze ve şekillenebilir aşamadadır. Ortodonti uzmanları çocukluktaki bu fırsat penceresini, çocuğun kendi doğal büyüme enerjisini bir kaldıraç gibi kullanarak çene kemiklerini olması gereken yöne yönlendirmek için değerlendirirler.

1. Hareketli Fonksiyonel Apareyler: Bu cihazlar takıp çıkarılabilen özel aparatlardır ve temel olarak alt çenenin geride olduğu (Sınıf II) vakalarda alt çeneyi öne doğru konumlandırmak amacıyla tercih edilir. Alt çenesi geride olan bir çocuk cihazı taktığında, ağız mecburen daha önde kapanır. Kaslar ve eklemler zamanla bu yeni, doğru konuma adapte olarak o yönde gelişim gösterir. Klinikte sık kullanılan Twin Block (İkiz Blok) ve Aktivatör sistemleri bu grubun en başarılı örneklerindendir.

2. Ağız Dışı Ortopedik Apareyler: Diş hareketinin ötesine geçerek, doğrudan çene kemiklerinin büyüme yönünü ve miktarını değiştirmek amacıyla ağız dışından destek alan, daha ağır kuvvetler uygulayan güçlü sistemlerdir. Bunlardan ilki olan Yüz Maskesi üst çenenin geride olduğu durumlarda (Sınıf III) kullanılır. Alın ve çene ucundan destek alarak üst çeneyi mekanik olarak öne doğru çeker; genellikle geceleri ve ev ortamında takılır. İkinci sistem olan Headgear ise üst çene gelişiminin fazla önde olduğu durumlarda tercih edilir. Ense veya başın arkasından destek alarak üst çene kemiğinin ileriye doğru büyümesini frenler, bu sırada alt çene kemiğinin büyüyerek dengeyi yakalamasına fırsat tanır.

Başarı İçin Kritik Faktörler: Alt çene geriliğini düzelten fonksiyonel tedaviler ve Headgear uygulamaları, çocukların hızlı büyüme gösterdiği ergenlik atılımı döneminde (genellikle 9-14 yaş arası) maksimum etkiyi gösterir. Ancak üst çene geriliğinin tedavisinde kullanılan yüz maskesi için en ideal ve en verimli müdahale yaşı 6-8 yaş arasıdır. Bu erken dönemde üst çene kemik dikişleri (sütürler) henüz tam sertleşmediği için üst çene öne doğru çok daha kolay yönlendirilir.

Tedavinin başarısı tamamen çocuğun uyumuna bağlıdır. İdeal etki için bu apareylerin günde en az 14-16 saat boyunca aralıksız takılması gerekir. Büyüme hormonu akşam ve uyku saatlerinde en yoğun seviyede salgılandığından, cihazların yatmadan hemen önce değil, akşam erken saatlerde (ödev yaparken, televizyon izlerken vb.) takılmaya başlanması etkilerini maksimuma çıkarır.

Dr.Öğr.Üyesi Aslıhan KUĞUOĞLU 

Yozgat Bozok Üniversitesi

Diş Hekimliği Fakültesi

Ortodonti Anabilim Dalı